Kada je kuća izgrađena nije zabeleženo.

Jedan od prvih pomena ranih godina postojanja zgrade u kojoj se nalazi naša škola zabeležio je Vasa Stajić:

„28. januara 1846. godine na balu „Kod fazandla“ odvija se društveni život, gde Srbi pevaju svoje pesme…“

Zgrada je prvo bila prizemna. Prvo je sprat dobio desni objekat 1901. a levo krilo je dozidano 1927. godine. Ova zgrada je od 1871. godine bila manastir i škola rimokatoličke ženske dece. Katolički ženski kloster radio je sve do 1948. godine.

Objekat spada u grupu značajnih kulturno-istorijskih ostvarenja „A“ kategorije. Solidno građena zgrada zadržala je tokom vremena izvorni oblik u stilskim ostacima romantizma (objekat A) I pseudo-renesanse (objekat B).

KAFANA KOD FAZANDLA (ili KOD FAZANA)

Na nekoliko planova koji su sačuvani u Arhivu Vojvodine, današnja Njegoševa ulica se naziva Fasandgasse, po svemu sudeći zbog gostionice „Kod fazana“, koja je bila u ovoj našoj zgradi u bloku A. Ove gostionice seća se Ana Dobrićka, kći Konstantina Popovića – Komoraša (osnivača Letećeg diletantskog pozorišta), u tekstu „Novi Sad nekad i sad“. Tu ona navodi kako su se u Sali ove gostionice igrale pozorišne predstave, koje su uvek bile veoma posećene, do te mere, da je onaj koji je nekim slučajem želeo da izađe morao to da učini kroz prozor! Na repertoaru su bile uglavnom Komoraševe prerade poput: „Knez ot Hercegovine ili Uroš i Teodora“, „Turci u Beogradu ili Smrt Miloša“….

Do nedavno je na našoj školi, sa ulice stajala spomen ploča sa podacima da je ovde, u ovoj zgradi LETEĆE DILETANTSKO POZORIŠTE igralo predstave od 1837. do 1840. godine.

O tim danima zabeleženo je svedočenje Maksima Brežovskog, sveštenika:

„Godine 1828. davali smo mi predstave pozorišne u Novome Sadu „Kod fazandla“. U tom društvu je bio Popović-Komoraš, Pera Korov, Jova Rajić, Persa Suzanova, Atanasije Nikolič i ja Maksim Brežovski. Sada se još mogu setiti da smo davali komad „Robovi u Italiji“. Zatim se raziđemo, ali se nanaovo iskupimo 1837.g. te sastavimo kao što smo to onda zvali Leteće diletantsko pozorište.“

Iz istraživanja dr. Božidara Kovačeka o prvim pozorišnim počecima u Novom Sadu navodimo:

„Početak profesionalizacije pozorišnog života na srpsko-hrvatskom jeziku, prvi impuls za stvaranje stalnih nacionalnih teatara kod Srba i Hrvata i uopšte Južnih Slovena, vezuje se u istoriji naše kulture za trupu koja je posle početnih koraka u Novom Sadu prešla u Zagreb, da bi jedan njen deo docnije dospeo i u Beograd. Uobičajili smo da je nazivamo Leteće diletantsko pozorište dok je bila u Novom Sadu, a igrali su i u Zemunu i Pančevu. U Hrvatskoj se od juna1840. do pred kraj 1841. ova trupa predstavljala pod okriljem Ilirske narodne čitaonice pod imenom Domorodno teatralno društvo, dok se u Beogradu, februara 1842. utopilo u pozorište nazvano Teatar na Đumruku čineći ga profesionalnim.“

O kafani „Kod fazandla“ Aleksandar Belić navodi:

„Ovu kafanu pominje i čuveni ruski slavista Izmail Ivanovič Sreznjevski (1812-1880), koji je radi potreba za osnivanjem katedre slovenske filologije proputovao kroz slovenske zemlje, i na tom putu u Novom Sadu proveo vreme od jeseni 1839. do septembra 1842. godine.“

Gostionicu „Kod fazandla“ pominje i slikar Fridrih Bodri koji je u Novom Sadu bio 1837/ 38. godine. On navodi da je na ovom mestu izvedena Belinijeva opera „Norma“. Dirigent je bio novosadski profesor Hengl, a izvođači diletanti* i vojni muzičari. Uz to Bodri navodi da je ovo bilo mesto na kojem su priređivane veoma posećene zabave i igranke.

* diletantizam: ljubav prema umetnostima ili veštinama, bavljenje nečim iz ljubavi, a ne po pozivu, profesionalno

I čuveni srpski pozorišni poslenik Joakim Vujić sarađivao je sa Letećim diletantskim pozorištem. U Novi Sad došao je krajem 1837. godine i u toku 1838. godine sa trupom od preko 20 glumaca, među kojima su bile i tri devojke, u gostionici„Kod fazana“ davao predstave pred velikim brojem novosađana. Avgusta 15/27. i 18/30. prikazao je „Kod fazana“ svoju dramu „Inkle i Jurika“, rađenu kao prevod nemačkog komada Karla fon Ekartehauzera. Dve nedelje docnije 1/13. septembra prikazao je Sterijinu dramu „Svetislav i Mileva“, i dve žive slike u drugom delu ove četvorosatne predstave.

Sledeća predstava „Romeo i Julija“ igrana je novembra 1838. godine , bez Vujića..

Slični tekstovi:

• Šetajući Njegoševom ulicom
• Gala koncert
• Pronađi inspiraciju
• Ljubav stvara bolji svet
• Konferencija EMU

Godine 1845. na početku naše ulice je zgrada koju i danas nazivamo „Gvozdeni čovek“, zbog viteza u oklopu koji se nalazi na vrhu fasade.  Ne zna se tačno kada je prvobitno zdanje izgrađeno, ali se po podacima zna da je bila prvo u vlasništvu katoličke opštine, a od 1846. do 1852. sedište novosadskog magistrata. U vreme bombardovanja Novog Sada 1849. godine, zgrada je delimično oštećena, a svoj sadašnji izgled dobila je 1920. godine. Tu se između dva svetska rata nalazila čuvena poslastičarnica Jakova Darštetnera u koju su svraćali ugledni novosađani. Nakon drugog svetskog rata tri puta je menjala ime – „Moskva“, „Zagreb“ i danas „Atina“.

Godine 1864. na inicijativu vladike Platona Atanackovića u zgradi preko puta (sa leve strane idući od Trga slobode) otvorena je prva Novosadska štedionica, tzv. Šparkasa. Od 1954. do 1985. godine u ovoj zgradi bio je Filozofski fakultet, a danas je to zgrada Vojvođanske banke.

Godine 1849. prvi put se pominje čuvena kafana „Bela lađa“ (današnji broj 7), stecište novosadskih intelektualaca i boema. Stalni gost ove slavne kafane bio je Svetozar Miletić, a kuriozitet je da se u njoj venčao pesnik Vojislav Ilić. Godine 1853. u zgradi „Bele lađe“ Novi Sad je dobio i prvo parno kupatilo, koje je imalo muško i žensko odeljenje, deset kada, četiri sobe i baštu.

Godine 1872. u ovoj ulici sa desne strane (danas je tu višespratnica na uglu sa Trifkovićevim trgom) osnovano je „Prvo novosadsko opšte dobrovoljno vatrogasno društvo nemačko“, a nekoliko dana kasnije Laza Kostić, nedaleko odatle, u „Građanskoj dvorani“, osniva „Prvu novosadsku jahačku, veslačku i vatrogasnu zadrugu“!

Godine 1872. na prostoru današnjeg Trifkovićevog trga u sklopu sadašnje Njegoševe ulice, Miletićeve (ranije Lebarske ulice), Laze Telečkog (nekada Ruzmarinski sokak) i ulice Dobrog pastira, postojala je „Građanska dvorana“, prva zgrada Srpskog narodnog pozorišta. Pominje se da je prva pozorišna predstava ovde izvedena 8. decembra 1872. godine. Pored nje, na samom uglu Njegoševe ulice postojala je apoteka kod „Svetog Đorđa“ vlasništvo Svetozara Alagrića.

Godine 1885. ulica dobija naziv Feherhajo utca (na mađarskom) ili Weisse Shiff – gasse (na nemačkom), ili ti u prevodu ulica Bele lađe. Na nekoliko planova grada Novog Sada ulica nosi naziv i Fasandl gasse – Fazanova ulica, biće po svemu sudeći po gositionici „Kod fazana“, na čijem mestu je danas zgrada naše škole, a u kojoj je srpsko Leteće diletantsko pozorište od 1837. do 1840. godine davalo svoje pozorišne predstave.

Godine 1846. gostionica „Kod fazana“ menja vlasnika, a kasnije se pominje kao katolički kloster – škola katoličkih devojaka. Od 1953. godine tu je Muzička škola „Isidor Bajić“, koja se od svoga osnivanja 1909. godine selila nebrojeno puta, a jedna od adresa bila je i zgrada na kraju Njegoševe, ulice današnji Dom zdravlja, na broju 32.

Godine 1895. na današnjem broju izgrađena je zgrada za Građansku devojačku školu. Godine 1919. tu je bila Državna ženska gimnazija.

Od 1948. do 1953. godine u ovoj zgradi nastavu su pohađali učenici Srednje geodetske škole.

Od 1953. do 1971. godine bila je namenjena osnovnoj školi „Petar Petrović Njegoš“, a po njenom ukidanju od 1971. godine do danas je Gimnazija „Svetozar Marković“.

Od 1918. do 1941. godine ulica nosi Njegoševo ime.

Od 1941. do 1944. godine Gr. Andrassy du. Utca

Od 1944. do danas NJEGOŠEVA ULICA.

Slični tekstovi:

• Gde je Škola?
• Svetski trofej harmonike
• Nastavak saradnje
• Pronađi inspiraciju
• Bajiću u čast